چهار . ايثار يكى از ياران پيامبر خدا حاكم نيشابورى در المستدرك ، از ابن عمر ، چنين روايت كرده است : به يكى از ياران پيامبر خدا ، يك گوسفند هديه داده شد ؛ امّا او گفت : " برادرم فلانى و خانواده او ، بيش از ما به اين [ غذا ] نياز دارند " . لذا آن را براى او فرستاد . همين طور ، آن سر گوسفند را يكى براى ديگرى مىفرستاد تا آن كه هفت خانه را گشت و به جاى اوّلش باز گشت . در اين هنگام ، اين آيه نازل شد : " . . . و [ ديگران را ] بر خود ، مقدّم مىدارند ، هرچند خودشان نياز مبرم داشته باشند . . . " . « 1 » پنج . ايثار جمعى از شهداى احد نويسنده تفسير مجمع البيان ، در تبيين شأن نزول آيه ايثار مىنويسد : گفته شده كه اين آيه ، درباره هفت نفرى نازل شد كه در روز احد ، تشنه شدند و مقدارى آب به اندازه‌اى كه يك نفر را كفايت كند ، آوردند . يكى از آنها گفت : " آب را به فلانى بنوشان " ، تا آن كه بين هفت نفر گشت و همگى شهيد شدند و هيچ يك از آنها آب ننوشيد . پس خداوند سبحان ، ايشان را [ در اين آيه ] ستود . « 2 » بررسى وجوه ياد شده حاصلِ بررسىِ وجوهى كه درباره اسباب نزول آيه ايثار ملاحظه شد ، از نظر انطباق با ظاهر قرآن و با توجّه به رواياتى كه دلالت بر هر يك از اين وجوه مىنمايد ، اين است كه شأن نزول اصلى اين آيه ، ايثار انصار در جريان تقسيم غنايمى است كه از يهود بنى نضير به دست مسلمانان افتاده بود و آنان ، مهاجران را در بهره‌بردارى از آن ، بر خودْ مقدّم داشتند . رواياتى كه دلالت بر اين وجه دارند ، با ظاهر آيه ايثار ،

--> ( 1 ) المستدرك على الصحيحين : ج 2 ص 526 ح 3799 ، تفسير الآلوسى : ج 28 ص 53 ، تفسير القرطبى : ج 18 ص 25 ، الدرّ المنثور : ج 8 ص 107 ؛ مشكاة الأنوار : ص 330 ح 1050 ، تنبيه الخواطر : ج 1 ص 173 . ( 2 ) مجمع البيان : ج 9 ص 391 .